Ο Φρόυντ είχε πει: “κανένας θνητός δεν μπορεί να κρατήσει μυστικό. Αν τα χείλη του είναι σιωπηλά, φλυαρεί με τα δάχτυλά του, η προδοσία στάζει από τον κάθε του πόρο” (Φρόυντ, 1905). Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και ειδικευμένα άτομα που είναι η δουλειά τους να αναγνωρίζουν την απάτη δεν είναι ιδιαίτερα καλοί στο να καταλαβαίνουν το ψέμα. Σύμφωνα με τις περισσότερες έρευνες ένας μέσος άνθρωπος έχει γύρω στο 50 με 53% πιθανότητες να διακρίνει πως κάποιος δεν λέει αλήθεια (δηλαδή είναι ζήτημα τύχης). Παρόμοια είναι τα αποτελέσματα και για ανθρώπους που έχουν εκπαιδευτεί στο θέμα, περίπου στο 55 με 58% για αστυνομικούς, πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών, δικαστές και ψυχιάτρους. Έχουν γίνει όμως πολλά πειράματα για την συμπεριφορά ενός “ψεύτη”.

 

Ένας κακός ψεύτης κοκκινίζει, ιδρώνει και κάνει νευρικές κινήσεις, όταν λέει ψέματα.
Ένας καλός ψεύτης όμως, μπορεί να πει ένα ψέμα, ενώ συμπεριφέρεται φυσιολογικά.
Παρόλο που είναι δύσκολο να τον καταλάβεις, σύμφωνα με την ειδική στη γλώσσα του σώματος Judi James, υπάρχουν κάποια στοιχεία που μπορεί να τον προδώσουν.

 

Αλλαγές στην ομιλία

 

Κάποιος που ψεύδεται μπορεί να μιλήσει με αμυντικό τρόπο όταν τον κατηγορήσεις αντί να προσβληθεί. Μπορεί όμως και να φωνάξει, να αποφεύγει να απαντήσει (αλλάζει θέμα, αστιεύεται, σου κάνει κοπλιμέντο) ή να απαντήσει με υπερβολικές και άχρηστες λεπτομέρειες.  Για να βρει χρόνο να σκεφτεί μερικές  φορές απαντάει την ερώτησή σου με ερώτηση (ίσως να επαναλάβει και τη δική σου), αργεί να απαντήσει (ή μετά μιλάει γρήγορα για να ξεμπερδεύει), λέει το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά ή σταματάει χωρίς να τελειώνει τις προτάσεις του/της. Προτάσεις όπως “Οχι δεν πήρα εγώ τα λεφτά της εταιρίας” αντί για “όχι δεν τα πήρα” ή “Προσπαθώ να είμαι ειλικρινής μαζί σου”  ίσως να μην είναι και τόσο ειλικρινείς. Ανησυχητικές μπορεί να είναι και λέξεις όπως “ποτέ”,”στην πραγματικότητα”, “αλήθεια” ή λέξεις που φανερώνουν αρνητικά συναισθήματα όπως “λυπημένος”, “ανάξιος”, “μισώ”. Οι λέξεις γενικά έχουν σημασία, αν για παράδειγμα αντί ο σύντροφός σας να σας πει “η συνάδελφός μου” σας πει “η κοπέλα μου” πιθανόν κάτι να σημαίνει.  Μία ιστορία μπορεί επίσης να μην είναι αληθινή  όταν κάποιος την αφηγείται σε παροντικό και όχι σε παρελθοντικό χρόνο, δε χρησιμοποιεί λέξεις όπως “αλλά”, “όμως” ή δείχνει αποστασιοποιημένος συναισθηματικά (είτε με τις λέξεις του, είτε με τις εκφράσεις του) από την όλη κατάσταση. Πειράματα τέλος δείχνουν οτι συνήθως αλλάζει και ο τόνος της φωνής κάποιου όταν λέει ψέματα, η φωνή γίνεται ή πολύ ψηλή και δυνατή ή πολύ χαμηλή και περιέχει μικρής διάρκειας τρεμουλιάσματα.

 

 Αλλαγές στο πρόσωπο

 

Κυρίως προσπαθούμε να δούμε από τα μάτια του άλλου αν μας λέει ψέματα ή όχι αν και πολλοί επιστήμονες διστάζουν να τα θεωρήσουν αξιόπιστη πηγή ανίχνευσης του ψεύδους. Σύμφωνα με μία θεωρία όταν κάποιος είναι δεξιόχειρας και όπως τον κοιτάς, κοιτάει προς την αριστερή κατεύθυνση όταν σου απαντάει (ακόμα κι αν είναι πάνω αριστερά ή κάτω αριστερά) λέει ψέματα.

Ενώ όπως τον βλέπεις εσύ όταν κοιτάει προς τα δεξιά, λέει την αλήθεια.

Το αντίθετο συμβαίνει με τους αριστερόχειρες  σύμφωνα με αυτή την υπόθεση αν και διάβασα πολλές μελέτες που δεν την υποστηρίζουν. Επίσης πιστεύουμε πως κάποιος θα αποφύγει να μας κοιτάξει στα μάτια ή θα κοιτάει κάτω όταν μας λέει ψέματα. Συμβαίνει όμως και να μας κοιτάει έντονα στα μάτια και πάλι να ψεύδεται. Τα μάτια κάποιου που θέλει να μας εξαπατήσει μπορεί να μείνουν ακίνητα, στραμένα προς εμάς ή κάποιο άλλο σημείο, να ανοιγοκλείνουν πιο γρήγορα ή να μένουν κλειστά για λίγο περισσότερο και οι κόρες διαστέλλονται.

Όσο για το υπόλοιπο πρόσωπο, συχνά οι εκφράσεις του περιορίζονται αποκλειστικά στην περιοχή του στόματος και όχι σε όλο το πρόσωπο. Επίσης, μπορεί να τον δούμε να κοκκινίζει, να δείχνει πλήξη π.χ. να αρχίσει να χασμουριέται, να πιέζει τα χείλη του μεταξύ τους καθώς μιλάει. Μερικές φορές θα γυρίσει το κεφάλι ή και όλο το σώμα προς την αντίθετη πλευρά από αυτή που βρίσκεται ο συνομιλητής του ή το σαγόνι του θα είναι ανασηκωμένο. Αν προσέξουμε, ίσως να δούμε πως οι εκφράσεις του/της είναι αντίθετες από αυτό που λέει π.χ. λέεi ένα παιδί “διάβασα τα μαθήματά μου” ενώ κουνάει αρνητικά τα φρύδια του προς τα πάνω. Οι ψυχολόγοι έχουν επανειλημμένα βρει πως καθώς κάποιος λέει ψέματα, στο πρόσωπο του σχηματίζονται ακούσιες εκφράσεις που δείχνουν την πραγματική του συναισθηματική κατάσταση. Το μόνο πρόβλημα είναι οτι αυτές συνήθως διαρκούν 1/5 με 1/20 του δευτερολέπτου, γι’ αυτό λέγονται μικρο-εκφράσεις, και λόγω της μικρής τους διάρκειας δεν μπορούν εύκολα να γίνουν αντιληπτές.

 

 

 Αλλαγές στο υπόλοιπο σώμα

 

Όταν κάποιος δεν λέει την αλήθεια πρέπει να προσέξει όχι μόνο τις λέξεις του και τις εκφράσεις του προσώπου του αλλά και τις κινήσεις που κάνει σε όλο του το σώμα για να μην αποκαλυφθεί. Έτσι μπορεί να τον δούμε να μην κουνιέται καθόλου, να κάθεται μαζεμένος, με τα πόδια σταυρωμένα και τα χέρια κρυμμένα (όταν είναι όρθιος πιθανώς να τα βάλει στις τσέπες, στην πλάτη)  ή αντίθετα να μην μπορεί να κάτσει σ’ ένα σημείο. Ίσως να παίζει με αντικείμενα μπροστά του, την καρέκλα του και να βάζει αντικείμενα ανάμεσα σ’ αυτόν και τον συνομιλητή του. Μερικές φορές επίσης θα δούμε κάποιον να παίζει με τα μαλλιά του, να αγγίζει το πρόσωπό του, το στόμα του, να τρίβει τα μάτια του, το κεφάλι του, να ξύνει τα αυτιά του ή την μύτη του, να πιάνει τον λαιμό του. Μπορεί να κάνει πως καθαρίζει τον λαιμό του, να καταπίνει πιο δύσκολα και πιο συχνά, να αναπνέει πιο γρήγορα ή να τρέμουν τα χέρια του. Αν καταφέρει να ελέγξει και τα χέρια του ίσως να τον δούμε να πιέζει τις μύτες των ποδιών προς τα κάτω ενώ τα πέλματά του σηκώνονται ή να κουνάει τα δάχτυλα των ποδιών του. Έντονη εφίδρωση είναι ένα άλλο χαρακτηριστικό που παρατηρείται συχνά αλλά όπως και τα προηγούμενα μπορεί να υποδηλώνει άγχος για κάποιο άλλο λόγο και όχι επειδή κάποιος λέει ψέματα.

Προηγούμενο άρθροΗ επαγγελματική επιτυχία είναι μια πορεία προσωπικών υπερβάσεων
Επόμενο άρθροΤι είναι και πως εκδηλώνεται το σύνδρομο Μινχάουζεν δι’ αντιπροσώπου